De deplorabele staat van het onderwijs

Misschien moet iemand Diederik Gommers bellen en vragen of er nog plek is op de intensive care. Dan kunnen we het Nederlandse onderwijs een tijdje aan het infuus leggen. Want jemig, wat hebben we een geluk met deze coronacrisis. Als het allemaal koek en ei was geweest in onderwijsland en we niet allen zo druk waren geweest met de heropening van de basisscholen, dan waren we compleet van kleur verschoten als de jaarlijkse publicatie van de onderwijsinspectie, de Staat van het Onderwijs, de media-aandacht had gekregen die het rapport verdient.

Hoewel.

Toen in het najaar van 2019 de resultaten van het onderzoek uit 2018 naar de leesvaardigheid van de Nederlandse 15-jarigen bekend werd (Pisa), veroorzaakte dat niet meer dan een rimpeling in de onderwijsvijver. Een enkeling keek verveeld op van het fel oplichtende schermpje van zijn smartphone en las wat stukjes in de krant of keek en luisterde naar wat geroeptoeter op radio of tv, maar aan de meeste leraren ging het rapport vrolijk voorbij.

Zal ik het grafiekje nog eens laten zien?

Schermafbeelding 2019-12-03 om 09.13.41

En deze ook nog eens?

Schermafbeelding 2019-12-03 om 17.41.19

Die 24% op niveau 1 geeft aan dat deze 15-jarigen zo’n laag niveau hebben dat ze het risico lopen om als laaggeletterde de arbeidsmarkt te betreden. Die staan op achterstand, zou je zeggen. Maar daar willen veel mensen in en rond het onderwijs niets van weten. Zij ventileren, bijvoorbeeld op Twitter en LinkedIn, de opvatting dat (leer)achterstanden niet bestaan en dat je niet kunt achterlopen op je eigen ontwikkeling.

De polemisten zijn bedreven in semantische discussies. Ze ontkennen niet dat de kwaliteit van het onderwijs van invloed is op je ontwikkeling, maar je bent waar je bent en daarmee nooit achter op je eigen ontwikkeling. Dat is volgens hen een (filosofische) onmogelijkheid. Ik ben nu eenmaal hier en niet daar. Waar ik zou kunnen zijn bestaat niet. Alleen in een fantasiewereld. Ik ben wat ik ben en ik word niet wat ik had kunnen zijn.

In de SvhO staat jaarlijks ook een grafiek over verschillen tussen scholen. Je ziet dan weer dat de ene school de andere niet is. Scholen met vergelijkbare leerlingpopulaties halen zeer uiteenlopende resultaten. Op de ene school leert een kind, om ons tot lezen te beperken, beter lezen dan een kind op een andere school. Dat betekent evenwel niet dat het kind op die andere school een achterstand heeft hoor. Die is waar-ie is, in groep 7 met een avi-niveau E4. Dat-ie niet goed kan lezen, is geen probleem. Hij zakt niet weg in het moeras van kansenongelijkheid. Welnee,

Schermafbeelding 2020-04-23 om 20.41.56

zijn hoofd, hart en handen zullen ‘m omhoogtrekken. Dat ventje blijkt een heuse baron te zijn.

520px-Stamps_of_Germany_(BRD)_1970,_MiNr_623

En leraren, scholen en besturen in het basisonderwijs maken zich ondertussen geen zorgen. Ze richten zich op de referentieniveaus voor Nederlandse taal. Als je als school gewoon je gemiddeldes weet te halen, dan spring je keurig door het hoepeltje en heb je voldaan aan je taak. Maar dat idee deugt niet, als je naar de resultaten van het Pisa-onderzoek kijkt. We houden onszelf voor de gek. En eindelijk – ja eindelijk – is ook de inspectie tot dat inzicht gekomen:

Schermafbeelding 2020-04-23 om 20.52.30

Het is precies zoals mijn collega’s al enkele jaren hardop zeggen: de referentieniveaus voor Nederlandse taal deugen niet; deze zijn te laag. Een bijkomend probleem is dat veel taalmethodes niet sturen op 2F, maar op 1F. Je hebt geluk als je in zo’n geval 2F haalt, want het onderwijs streeft het niet na. Dat is overigens geen probleem, volgens de achterstandontkenners. Je hebt in zo’n geval nog steeds geen achterstand. Je bent waar je bent. Met misschien dit magere niveau:

Schermafbeelding 2020-04-23 om 21.13.55

Een van de problemen van het Nederlandse onderwijs is dat het zo weinig ambitie heeft. Wat de filosoof E.M. Cioran eens schreef over Rusland, geldt ondertussen ook voor dit land van mest en mist: we zijn een uitgebluste natie. Als we het maar goed hebben. Als we maar gelukkig zijn. Als we maar zijn waar we zijn. Bij voorkeur op vakantie in een fijn tropisch land. We kunnen de plek niet aanwijzen op de kaart, dat hebben we niet geleerd, maar hé we zijn er en je bent nu eenmaal waar je bent.

Je kunt vinden dat kinderen geen achterstand hebben. Maar we laten ze wel achter. De 15-jarigen die niet hoger scoren dan niveau 1, zijn niet in staat om bij het lezen van een tekst het volgende te doen:

Schermafbeelding 2019-12-03 om 17.44.32

Het Nederlandse onderwijs haalt de schouders op. We omarmen profeten die verkondigen dat je bent waar je bent. Joh, het is geen achterstand. Denk aan je hoofd, hart en handen. Maar potverdrie, als je niet goed kunt lezen, dan kom je echt niet verder, maar wel eerder in de financiële problemen. Dat lijkt me nou een simpele conclusie.

Het Nederlandse onderwijs is aardig ziek. Het loont de moeite om de staat van de patiënt eens goed te lezen en in je team te bespreken. Kijk daarbij ook eens naar onderwerpen als kansenongelijkheid, rekenen en burgerschap. Vraag je tijdens het lezen dan eens af of we er niet goed aan zouden doen om ervoor te zorgen dat het aantal (potentieel) laaggeletterden wordt verminderd. En als het antwoord op die vraag ‘ja’ is hoe we dat zouden kunnen doen. Ben je dan akkoord met het idee dat een kind geen achterstand kan hebben, omdat-ie is waar-ie is? Of denk je dat het beter zou zijn om ernaar te streven dat alle kinderen op je school eind groep 8 veel, veel en veel meer kunnen dan een eenvoudige tekst lezen over een alledaags onderwerp?

Ik zou het wel weten.

Maar ik ben geen arts natuurlijk.

Ik ben een nakomeling van de leugenbaron.

Hiho.

Nabrander. Alle clubjes, bonden en organisaties sprongen fluks en behendig over het rapport heen. Bij de AOb wat losse zinnen, bij de schoolsluiters van het collect helemaal niets. Dingetjes organiseren, daar zijn we goed in. Hoera voor onszelf. Een beetje fatsoenlijk leesonderwijs geven en wat vakmanschap tonen, daar hoor je ze niet over.

Schermafbeelding 2020-04-24 om 21.25.27

Blijkbaar is er ook geen gegronde reden om iets aan, bijvoorbeeld, de kwaliteit van het leesonderwijs te doen. Anders was men allang door roeien en ruiten gegaan voor de leerling:

Schermafbeelding 2020-04-25 om 08.39.33