Week 27: Corona op de kaart

Afgelopen weekend ging onze Kwaliteitskaart Noodplan Coronavirus viraal, zoals dat zo mooi heet in de wereld van de snelle clicks en de haastige soundbites. We zagen van een afstand de schoolsluiting als een stormfront naderen en bedachten ons dat het wellicht handig was om de stappen die we eventueel zouden moeten zetten alvast te noteren in een kwaliteitskaart. Deze kaart, die in de loop van enkele dagen door het team is gemaakt, verbeterd en aangepast, hebben we online gezet, in de hoop dat anderen deze kennis zouden kunnen gebruiken voor hun eigen plan. Als het echt stormt, dan kun je maar beter schuilen bij elkaar. Dat is gelukt, want de kaart is meer dan 40.000 keer bekeken.

storm

In dit blog zal ik iets vertellen over ons idee van kwaliteitszorg. Dit idee namelijk ligt aan de kaart ten grondslag. Het maken van kwaliteitskaarten is voor ons geen doel, maar een manier om een aantal belangrijke processen in school te stroomlijnen. Het standaardiseren levert, zo denken wij, een lage werkdruk op en geeft leraren de ruimte om hun vakmanschap te ontwikkelen. Daaronder zit weer onze opvatting over dat vakmanschap, namelijk dat je als leraren bij elkaar komt in de school als werkplaats en dat je met elkaar goed werk wilt leveren. En bij dat goede werk leveren hoort ook dat je ervoor zorgt dat je leerlingen, samen met hun ouders, thuis aan de slag kunnen nu de school tenminste drie weken is gesloten.

Veel bestaande kwaliteitszorgsystemen gaan uit van de organisatie. Er worden in zo’n systeem allemaal kaarten, documenten, protocollen gemaakt die vastleggen wat er theoretisch gezien in de praktijk gebeurt, maar waarvan de mensen die de processen uitvoeren weinig tot niets weten. Wij hebben dat kwaliteitszorgsysteem gekanteld. De processen die wij hebben vastgelegd in kwaliteitskaarten zijn beschreven vanuit het perspectief van degene die er mee moet werken. Meestal is dat de leraar. Want als je goed kijkt naar een schoolorganisatie dan zie je dat de leraar bij vrijwel alle processen in school is betrokken. Deze kanteling is wat ons betreft niet revolutionair of vernieuwend, maar gewoon een handige manier om de leraar te ondersteunen bij de complexe taak die lesgeven is.

Leraren werken niet alleen met de kaarten, maar maken ze ook, passen ze aan, houden ze kritisch tegen het licht en weten dus als geen ander of zo’n kaart toegevoegde waarde heeft. Een belangrijk gegeven hierbij is dat we het aantal kwaliteitskaarten hebben beperkt. Als een proces geen knelpunt is, dan is het niet nodig om dit vast te leggen in een document. In een werkplaats worden nu eenmaal niet alle processen op papier vastgelegd. Dat is ook volstrekt onmogelijk. Op een willekeurige school lopen zoveel processen tegelijk en door elkaar, dat het ondoenlijk is om deze allemaal vast te leggen. Het gaat er om keuzes te maken. Bij het maken van deze keuzes, is onderstaand kwadrant handig.

kwadrant

Wij standaardiseren alleen processen met hoge waarde en hoge urgentie. Als we bij onze Kwaliteitskaart Noodplan Coronavirus blijven, dan begrijp je dat het standaardiseren van het proces rondom de schoolsluiting en het meegeven van werk aan de leerlingen een hoge urgentie en een hoge waarde had. Hoewel we er in de loop van de week meermalen over hadden gesproken, zijn we pas op vrijdagmiddag 13 maart na schooltijd bij elkaar gaan zitten en hebben we een eerste opzet voor de kaart gemaakt. Deze opzet hebben we op vrijdagavond gedeeld met diverse collega’s. Op zaterdag zijn er aanpassingen gedaan en op zondag hebben alle leraren kunnen kijken of hun ideeën en oplossingen in de kaart verwerkt waren. Ook hebben we op zondagochtend – dus voordat de ministers Slob en Bruins hun persconferentie hielden – de tekst voor de mail gemaakt die we zouden sturen aan onze ouders. Onze leraren waren dus al ruim van te voren op de hoogte van wat we als team voornemens waren te doen en alle leraren hebben meegedacht over en meegewerkt aan de inhoud van de kaart. Hierdoor konden we op maandag 16 maart de puntjes op de i zetten. Aan het eind van deze dag was het programma klaar en dit betekende dat op dinsdag het team thuis kon werken om het onderwijs af afstand verder voor te bereiden.

In de kwaliteitskaarten die we maken staat wat we doen en wat we niet doen. Als je – nogmaals – kijkt naar de Kwaliteitskaart Noodplan Coronavirus dan zie je dat we de basis hebben vastgelegd. Wat geldt voor ons onderwijs in de klas geldt ook voor de activiteiten en opdrachten die onze leerlingen thuis moeten doen. Ze zijn simpel en eenvoudig uit te voeren door de leraar; we verwachten niet van hen dat ze (digitale) activiteiten ontplooien waarin ze niet thuis zijn. We hebben gekozen om reeds aangeboden lesstof te herhalen en kinderen veel te laten lezen en rekenen. Daarmee hanteren we voor elke leraar in school dezelfde standaard. Achter deze standaard, die we aan ouders en leerlingen kunnen garanderen, is er ruimte voor de leraar om eigen keuzes te maken. Zo voorkom je dat leraren tegen elkaar gaan opbieden en de meest bijzondere initiatieven gaan ontwikkelen waarvan het maar de vraag is of ze leerlingen helpen in hun ontwikkeling.

Als we ergens een presentatie geven of iets vertellen over onze kwaliteitsaanpak dan vertellen we vaak over de kwaliteitskaart die we gebruiken voor het invullen van de rapporten. Op deze kaart staat uitgelegd hoe we het rapport invullen. Er staat op wat je als leraar wel en niet doet. Hierdoor zijn de rapporten vrij uniform. Ouders zijn namelijk geneigd te denken dat een leraar die veel werkt maakt van een rapport een betere leraar is dan iemand die dit niet doet. Het gaat er ons niet zo zeer om dat dit idee onjuist is, we zoeken eerder naar een manier om te voorkomen dat zo over onze leraren wordt gedacht.

We gebruiken, zoals gezegd, kwaliteitskaarten om veel voorkomende, urgente processen vast te leggen. Dit zijn processen die waarde toevoegen aan de school. En omdat we er al een tijdje mee werken en daardoor de afspraken in school helder en duidelijk zijn, is de werkdruk laag en hadden we ruimte – in denken én handelen – om over een mogelijke sluiting van onze school na te denken. Feitelijk zou je kunnen zeggen dat de kwaliteitsaanpak die we voorstaan in crisistijd schokbestendig is. En dat stemt, ondanks de pijn en het verdriet van een gesloten school, tot tevredenheid.