Week 20: Roofbouw

Bij vrijwel alle processen in een school is de leraar betrokken. Als er een nieuwe methodiek wordt ingevoerd, dan moet de leraar deze toepassen in de praktijk. Als de schooltijden worden gewijzigd en een continurooster wordt ingevoerd, dan is het aan de leraar om hieraan vorm en inhoud te geven. Als de school besluit om met leerpleinen te werken of onderzoekend leren in te voeren, dan moet de leraar hier handen en voeten aan geven. En op een school waar men besluit om de leerling centraal te stellen, moet de leraar ervoor zorgen dat die leerling ook daadwerkelijk centraal komt te staan. Dus hoe iemand ook tegen het onderwijs aankijkt, welke visie diegene ook heeft: de leraar staat in elke schoolorganisatie centraal. Als zij niet uitvoert wat men hoopt dat ten uitvoer wordt gebracht, dan blijft er van veel plannen en ideeën in de werkelijkheid van alledag niet veel over.

De voorbeelden hierboven zijn niet willekeurig gekozen. Het zijn allemaal situaties waarin de leraar iets moet gaan doen wat afwijkt van de bestaande situatie. Feitelijk wordt van de leraar gevraagd om een verandering in de dagelijkse onderwijspraktijk door te voeren. En als je iets niet moet onderschatten als je leraren vraagt om iets nieuws ten uitvoer te brengen, dan is het hoe lang het duurt voordat deze verandering goed in het handelen van de leraar verankerd zit. Dat duurt enkele jaren en soms zelfs langer. Maar die onderschatting is nu juist wél het probleem in het onderwijs. Te veel en te vaak wordt gedacht dat leraren zo’n verandering ‘wel even doen’.

Hoewel er geen vuistregels zijn, zul je toch minimaal twee jaar moeten uittrekken om een nieuwe methode in te voeren. Voor een nieuwe methodiek, je kunt hierbij denken aan een instructiemodel, heb je al snel drie jaar nodig om deze goed te verankeren in het handelen van de leraar. En als je deze twee zaken tegelijkertijd invoert, dan heb je feitelijk geen ruimte in je scholingsagenda om er nog iets bij te doen. Deze twee zaken vragen enorm veel van de leraren. Wie bovenop deze twee verandering nog een derde of vierde stapelt, pleegt feitelijk roofbouw op de leraren.

In het onderwijs gaan bestuurders en schoolleiders, zo leer ik uit gesprekken, schoolbezoeken en observaties, er te snel en te gemakkelijk van uit, dat een schoolteam kan en moet werken aan de invoering van een volgende verandering. Het lijkt soms wel of het continue in beweging zijn, het permanent veranderen van het onderwijs een doel op zich is in de organisatie.

In de zoektocht om het nijpende lerarentekort het hoofd te bieden, overwegen besturen en scholen om af te stappen van het jaarklassensysteem. Door leerlingen van diverse leeftijden bij elkaar te zetten in, bijvoorbeeld, stamgroepen, denkt men de afwezigheid van een leraar beter te kunnen opvangen. Dit mag zo zijn, maar als je deze verandering van je onderwijs niet de tijd geeft om voldoende in te dalen in de organisatie, dan is de kans groot dat het lerarentekort eerder toe- dan afneemt. Je zult als leraar namelijk echt moeten wennen aan het werken met (nog meer) niveaus in je groep. Wellicht wissel je leerlingen uit met je parallelcollega en twijfel je of je wel uitkomt met de tijd die je hebt om instructie te geven. Om grip te krijgen op dit soort processen heeft de leraar tijd nodig en goede begeleiding. Krijgt zij deze niet, dan is de kans reëel dat zo’n leraar afhaakt. En voor de schoolorganisatie betekent dit in de praktijk, dat een verandering niet de kwaliteit of de oplossing oplevert die er vooraf aan is toebedeeld.

Ik zal een voorbeeld geven van onze school. Wij besloten vorig schooljaar om alle leraren een cursus filosoferen te laten volgen. We zagen filosoferen met leerlingen als een meerwaarde voor ons thematisch onderwijs. Bij diverse thema’s zouden filosofische gesprekken een interessante uitwisseling van ideeën en overtuigingen op gang kunnen brengen, zo dachten wij. Het probleem was echter dat de basisaanpak van datzelfde thematisch onderwijs nog onvoldoende was ingeslepen in het handelen van de leraren. Zij worstelden nog met de invulling van bepaalde fases van een thema en waren tegelijkertijd ook bezig om ‘vakken’ als begrijpend lezen en woordenschat erin te laten oplossen. De basis was onvoldoende sterk om er al een volgende laag op te plaatsen. De  energie van onze leraren tijdens de bijeenkomsten was dan ook gering en de methodiek die werd aangeboden is niet opgenomen in het handelingsrepertoire van onze leraren. We wilden teveel, we wilden dit te snel en gaven de leraren onvoldoende tijd en ruimte om de opbouw van een thema goed onder de knie te krijgen. Feitelijk raakten de leraren door zo’n op het oog vrolijke en interessante cursus overbelast.

Vanuit dit oogpunt bekeken is het verstandig om in de schoolorganisatie goed in kaart te brengen bij welke processen leraren betrokken zijn en het aantal vernieuwingen en verandering van het onderwijs te beperken. Het is beter om een periode van een nieuwe situatie te genieten en leraren adempauze te geven, dan te willen voortjakkeren op de weg van onderwijsverandering.

 

Eén gedachte over “Week 20: Roofbouw”

  1. Als oud-leerkracht heb ik decennia niet anders meegemaakt dat we de ene onzinnige onderwijsvernieuwing na de andere doorgedrukt kregen. Ideeën, verzonnen door pedagoochelaars die zelf nauwelijks voor de klas hebben gestaan en geen idee hebben waarmee ze de werkvloer opzadelden. Het bizarre is dat, na vele mislukte onderwijsexperimenten en jarenlang didactische verwaarlozing, men weer oude principes van stal haalt zoals “Expliciete Directe Instructie”en “De leraar doet er (weer) toe.” Die hadden we in de jaren ’60 ook al, maar toen heette het “Gewoon degelijk lesgeven” en “De leraar bepaalt. De methode is maar hulpmiddel.”

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s