Week 16: Lezen in digitale tijden

Niet zo heel lang geleden had de school waar ik werk de inspectie op bezoek. Een van de onderdelen van dit bezoek was het bekijken en beoordelen van een zestal lessen. Een van de bezochte lessen had als onderwerp technisch lezen. Alle leerlingen in de groep lazen samen met de leraar een lange tekst, waarbij de leraar stilstond bij interessante en moeilijke woorden en lastige zinsconstructies.

Ik zat met de inspecteur achter in klas en kreeg van haar de vraag waarom in deze groep technisch lezen nog op het rooster stond. Het ging om een les in groep 8. Alle leerlingen zijn uit AVI en kunnen prima technisch lezen. Waarom, zo luidde de vraag, lees je dan nog klassikaal een tekst met deze leerlingen.

De tekst die werd gelezen kwam uit de Volkskrant en ging over plastic soep. In de tekst werd uitgelegd dat op een internationale conferentie de eerste bevindingen werden gepresenteerd over nano-plastics. De tekst paste binnen het taalthema waaraan de leerlingen op dat moment werkten en bevatte de nodige lastige zinsconstructies. Ik legde uit dat wij vinden dat we leerlingen moeten leren om moeilijke, lange teksten te lezen en dat de leraar hierbij altijd instructie geeft, het voordoet en helder uitlegt aan de leerlingen hoe ze bepaalde leesproblemen kunnen oplossen, de tekst kunnen doorgronden door reeds opgedane kennis te gebruiken en welke relaties er in de tekst zitten tussen de verschillende tekstgedeeltes.

De keuze om tot en met groep 8 dagelijks instructie te geven komt voort uit diverse inzichten. Ik heb als leerling en later als leraar de wereld zien veranderen. Die is, onder meer, een stuk digitaler geworden. Een van de gevolgen hiervan, zo laat Maryanne Wolf zien in haar boek Reader Come Home, is dat de stroom aan digitale informatie die dagelijks bij een gebruiker binnenkomt te vergelijken is met de inhoud van een dik boek. Die informatie kun je niet allemaal even secuur en gericht tot je nemen. Een dik boek lees je immers ook niet uit in de ruime twee uur die een gemiddelde Nederlander doorbrengt op z’n telefoon. De digitale lezer leest derhalve oppervlakkig en snel en klikt van bericht naar bericht. Ik vergelijk het altijd met een aanhoudend bombardement aan beelden. Alsof je telefoon doet wat je als toerist ziet als je op het drukste kruispunt ter wereld, Shibuya in Tokyo, staat. Het is om horendol van te worden.

tokyo-shibuya-crossing-194379

Het lezen van lange teksten vraagt om rust, concentratie én doorzettingsvermogen. Wij volwassenen zijn niet anders dan de leerlingen tegenover ons. Ook wij zijn verknocht aan de digitale informatie die in een voortdurende stroom via onze ogen en oren onze hersens instroomt. Ook wij volwassenen, aldus Wolf, hebben steeds meer moeite om een lange tekst te lezen. Je kunt zelf de proef op de som nemen door een roman van Vestdijk of Couperus uit de kast te pakken en deze te gaan lezen. Zo’n boek las je een jaar of dertig geleden moeiteloos door, maar nu moet je er echt voor gaan zitten. Soms lukt het, aldus Wolf – die over haar eigen leeservaring vertelt – pas na herhaaldelijke pogingen om in een verhaal te komen.

Doug Lemov laat in zijn boek Reading Reconsidered zien dat we oude, moeilijke teksten vaker vermijden. Daarmee sluiten we een deel van de rijke literaire geschiedenis af; Eliot en Dickens zijn blijkbaar te oubollig en te lastig om te lezen. Wolf en Lemov staan voor dat leerlingen lastige, lange en soms oude teksten lezen. Dat gaat niet vanzelf, maar moet doelgericht worden geoefend. En voor dat oefenen heb je leraren nodig die leerlingen helpen om deze lange, lastige teksten te leren lezen.

Dit is precies wat wij tot en met groep 8 doen. Al je leerlingen zo snel mogelijk AVI-uit krijgen is geen eindpunt, maar de opstap naar de volgende fase van het lezen. Wij lezen met leerlingen in de groepen 6, 7 en 8 tijdens ons thematisch onderwijs teksten die we uit boeken van het middelbaar onderwijs halen. De teksten in deze boeken zijn langer, complexer, hebben meer samenhang en vragen meer van de leerlingen dan teksten die in een doorsnee basisschoolboek te vinden zijn. En de leraar geeft bij het lezen van deze teksten instructie en ondersteuning. Wij denken dat wanneer leerlingen een tekst zelfstandig kunnen lezen en onze hulp, uitleg en instructie niet nodig hebben, dat deze tekst te eenvoudig is. Vandaar dat we in groep 8 een lange tekst lezen uit de Volkskrant.

Leerlingen hebben meer dan ooit onze hulp nodig  bij het binnenstappen van een boek. Voor veel leerlingen was en is lezen niet iets wat ze vanzelfsprekend en veel doen. En met afleiding binnen handbereik is het niet raar dat leerlingen het boek het boek laten en kiezen voor de verleidingen van de digitale wereld. Het is nu juist zaak om tegen die stroom in te gaan. Meegaan in de korte aandachtsspanne van leerlingen is niet de richting die ik zou verkiezen. Concentreren kun je leren en dit betekent dat leraren niet alleen de taak hebben om leerlingen goed te leren lezen, maar ze ook moeten leren om lange teksten te lezen. Lange teksten zullen later in hun leven een belangrijke rol spelen, dat heb ik al vaker aangestipt. En de vaardigheid om die teksten geconcentreerd te kunnen lezen, vraagt het nodige van leerlingen én leraren.

Ik las deze week met leerlingen van groep 5 een tekst over de jachttechniek van een ijsbeer. De tekst paste mooi binnen het taalthema uit Staal! Ze lazen de tekst meerdere malen, beantwoordden vragen, spraken met elkaar over de tekst en schreven als reactie op de gelezen tekst een eigen tekst. Toen we klaar waren en ik op de klok keek, zag ik dat er 90 minuten waren verstreken. Niemand klaagde, iedereen had het nodige geleerd én genoten van de tekst. Zoals een van mijn leerlingen zei: “Goh, wat is dit een goede tekst zeg.” Het was een tekst van 140 regels die ze tenminste driemaal hadden gelezen. De tijd was voorbij gevlogen en niemand die daarover mopperde.

Op veel plekken in het Nederlandse onderwijs heerst de gedachte dat de leraar een korte uitleg moet geven, zodat de leerlingen snel zelf aan de gang kunnen. In die opvatting buig je mee met het idee dat door de digitalisering de leerling van nu een andere is dan die van vroeger en dat je zo’n leerling beter niet kunt belasten met een taaie en wellicht saaie leesles. Als je een gemiddeld taalboek of geschiedenisboek openslaat zie je precies dat. Korte teksten, wat plaatjes en links en rechts wat opdrachten. Er is in die boeken het nodige te zien, maar weinig te leren. We moeten daar, zeker gezien de beroerde leesresultaten van Nederlandse leerlingen in internationaal verband, direct mee stoppen. Leerlingen verdienen beter. Betere, langere teksten en betere instructie. Het is onderwijs tegen de stroom in, maar het staat, anderzijds, in een lange traditie. Een traditie waarin concentratie wordt gewaardeerd om wat het is, namelijk het resultaat van lang en veel oefenen.

 

 

 

 

 

2 gedachten over “Week 16: Lezen in digitale tijden”

  1. Hier lees je de ruime ervaring van een “Meesterlezer”, die niet alleen gezien heeft dat de Pisa-rapporten aantonen dat het Nederlandse leesonderwijs, net als diverse ander vakken, achteruit holt, maar ook héél juist ziet wat er in een klas nodig is. De mening van een man die met de benen dagelijks op de werkvloer staat.
    Daarnaast lezen we de afstandelijke visie van een inspecteur die wellicht ooit 10 jaar voor de klas heeft gestaan en daarna zich waarschijnlijk theoretisch geschoold heeft bij goeroes die het onderwijs vanuit hun comfortabele ivoren toren beschouwen.
    Als oud-schoolmeester – een leven voor de klas – heb ik vele keren met de inspectie te maken gehad en adviezen moeten aanhoren die regelrecht uit z.g. onderwijsvernieuwende trents getapt waren, maar nimmer getoetst op resultaten op lange termijn.
    Hier zien we weer zo’n voorbeeld: Een inspecteur die, niet gehinderd door enige praktijkkennis, oordeelt over het leesonderwijs.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s