Leesvaardigheid in een vrije val

Als het om rapporten, schema’s en grafieken gaat, moet je proberen om voorbij de abstracte getallen te kijken. Ik ben opgeleid door een stel bevlogen historici die bleven benadrukken dat het bij een studie als geschiedenis of politicologie in de kern altijd om mensen gaat. Dat heb ik onthouden. Dus als het om rapporten, schema’s en grafieken over onderwijs gaat, dan stel ik mezelf altijd de vraag: wat betekenen die abstracte getallen nu voor de leerlingen waarover het gaat? Wat vertellen die cijfers ons over wat deze leerlingen kennen en kunnen?

Vandaag kwam het langverwachte Pisa-rapport uit. 15-jarige leerlingen uit ruim 70 landen zijn met elkaar vergeleken op de gebieden lezen, rekenen en wetenschap & techniek (science). In de rapportage van dit jaar ligt de nadruk op lezen. Nederland was in het verleden, als het om leesvaardigheid gaat, in de bovenste regionen te vinden. In het rapport van dit jaar is ons land weggezakt naar een plaats in de grijze middenmoot. Dat is vervelend als je van winnen houdt, maar zegt niet zoveel. Stel je voor dat ik in VWO-3 zit en voor elk wiskundeproefwerk een 8 haal. Ik doe het dan best aardig en mijn wiskundeleraar zal zich weinig zorgen maken over mijn ontwikkeling. Edoch, als alle andere leerlingen in die klas voor hun proefwerken telkens een 8,1 of hoger halen, dan bungel ik in de ranglijsten van die klas steevast onderaan. Ik zou dan best aardig zijn in wiskunde, maar vergeleken met de andere leerlingen in mijn klas haal ik wel de laagste resultaten.

Maar goed, zo zit het met onze leesresultaten niet. Die zijn niet stabiel, maar in de loop der jaren omlaag gegaan. Zowel een tekst als een grafiek uit het Nederlandse Pisa-rapport geeft dit duidelijk aan.

Schermafbeelding 2019-12-03 om 17.16.16

Schermafbeelding 2019-12-03 om 09.13.41.png

Nu hoeft dit nog steeds niet zoveel te betekenen. Stel dat het gemiddelde leesniveau daalt, maar dat alle leerlingen die onderzocht zijn desondanks wel toegroeien naar een niveau waarmee ze zich later goed kunnen redden in de samenleving; dan is er geen reden tot paniek, lijkt me. Je zou je dan zorgen kunnen maken over het feit dat je op achterstand raakt ten opzichte van de buurlanden, maar maatschappelijk gezien is het geen reden tot zorg.

Maar dat is nu met de leesvaardigheid van de Nederlandse leerling niet het geval. Al enige tijd circuleren er cijfers over het hoge percentage laaggeletterden in de Nederlandse samenleving. In schattingen wordt gesproken over een procent of vijftien. En laaggeletterdheid is nu juist wél een probleem. Het is namelijk een sociale handicap die ertoe kan leiden dat iemand fiks in de problemen raakt. Een laaggeletterde kan bijsluiters van medicijnen amper lezen, lastige contracten en formulieren (mobiele telefonie, toeslagen, huurwoning e.d.) niet doorgronden of vlot een krant lezen. De problemen die laaggeletterden tegenkomen zijn vaak financieel van aard. Zo is de helft van alle cliënten in de schuldsanering laaggeletterd.

Dus als ik zo’n rapport over leesvaardigheid lees en kijk naar de uitkomsten voor Nederland, dan ligt mijn interesse met name op dit vlak. Hoe zit het met het aantal laaggeletterden? Hoeveel procent van de leerlingen heeft een gevaarlijk lage leesvaardigheid? Dit zegt het Pisa-rapport over het risico op laaggeletterdheid in Nederland:

Schermafbeelding 2019-12-03 om 17.41.19

Bijna een kwart van de 15-jarige leerlingen loopt dus het risico om als laaggeletterde de middelbare school te verlaten.

Zorgwekkend is dat deze groep leerlingen in de loop van 15 jaar ruim is verdubbeld. Kijk maar naar dit schema:

Schermafbeelding 2019-12-03 om 17.55.19

Het is, als het om laaggeletterdheid gaat, crisis in veel landen. Bij ons is die crisis nog ietsje groter.

Maar er is meer. Uit de grafiek blijkt dat een ander kwart van de leerlingen functioneert op niveau 2. Bij niveau 2 horen deze vaardigheden:

Schermafbeelding 2019-12-03 om 17.44.32

Ik durf het haast niet te zeggen, maar dit is toch wel het minimale niveau waarmee je een leerling van de basisschool laat uitstromen naar het voortgezet onderwijs. De harde en eenvoudige conclusie is dan ook, dat de helft van de Nederlandse leerlingen op 15-jarige leeftijd op of onder het nagestreefde eindniveau van de basisschool zit.

De score van de gemiddelde vmbo-gl/tl-leerling is 458. Die leerling functioneert dus op niveau 2 (score tussen 407-480). En om het allemaal nog scherper neer te zetten, het volgende. De gemiddelde 15-jarige havo-leerling kan dit niet:

Schermafbeelding 2019-12-03 om 18.06.30

Ik kan talloze redenen aanvoeren waarom de resultaten dalen. Ik citeer graag een leraar uit een rapport van de onderwijsinspectie over de staat van het onderwijs van enkele jaren geleden. Deze leraar smeekte bijna om van de kernvakken weer de hoofdzaak en hoofdtaak van het onderwijs te maken: ‘Laat lezen en rekenen weer de eerste prioriteit zijn.’ Deze leraar is een roepende in de woestijn. Want wat je bij elk confronterend onderwijsrapport ziet, is dat de verdedigende stellingen worden betrokken. We werken allemaal hard, wordt dan geroepen. Of het lerarentekort wordt van stal gehaald. Die stellingen zijn voor de helft van al onze leerlingen een blokkade voor maatschappelijke kansen en moeten dus doorbroken worden. Het lerarentekort is van recente aard. De leerlingen die nu in de puree zitten, zijn in 2007 in groep 1 begonnen. Laten we ons niet verschuilen achter problemen die met een lage leesvaardigheid tittel noch jota van doen hebben. Het wordt gewoon tijd dat de overheid, gezien de ernst van het probleem, afdwingt dat het probleem wordt aangepakt. Het wordt tijd dat er in het Nederlandse leesonderwijs alleen met bewezen didactieken wordt gewerkt. De overheid is geen knip voor de neus waard als ze dit nu niet oplegt.

En laten wij nu eindelijk weer eens gewoon gaan lesgeven, beste collega’s.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s