Wat leerlingen je kunnen leren

Angst

41ea9JpyPOL._SX309_BO1,204,203,200_Het loopt bij het lezen van boeken niet altijd zoals gepland. Ik had Meester! van Frank McCourt boven op de stapel onderwijsboeken liggen en ik was er ook al aan begonnen, maar er kwam een boek tussendoor. Dat boek is Some Kids I Taught and What They Taught Me van Kate Clanchy. Ik had het al een tijdje geleden besteld en toen het uiteindelijk in de brievenbus zat was ik nieuwsgierig en begon ik eigenlijk direct met lezen. McCourt was ik plotsklaps vergeten. Clanchy’s boek zal ik in dit blog bespreken; McCourt moet nog even wachten.

Laat ik mijn bespreking beginnen met angst en de invloed die angst heeft op de leerlingen in de klas van Clanchy. Je kent het wel. Alles is rustig, maar plotseling – als een duveltje uit een doosje – breekt de hel los. Twee jongens, beide afkomstig uit Somalië, zijn met elkaar op de vuist gegaan. De een heeft een bloedneus, maar weet wel, half-stoer, uit te brengen dat hij de eerste klap heeft uitgedeeld. Maar hoe is het mogelijk dat de jongens Aadil en Cumar, afkomstig uit hetzelfde land en altijd zo rustig en beschaafd, elkaar op het gezicht hebben getimmerd?

‘Aren’t you both Somali?’ I ask. ‘You told me you were Somali.’

‘Miss,’ said Aadil, ‘I’m mixed. Like … Kenya-Somali mix. My mum and dad, they’re from different …’ He hesitates. He won’t say the word ‘tribe’; we’ve talked about that.

‘They’re from different groups. It’s all mixed up, there, Somali and Kenyan? My mum – she looks like me. My brothers – they look like my dad. They look like Cumar. I look different. I look Kenyan. Cumar says I look Kenyan.’

In de laatste kwalificatie ligt de oorzaak van de knokpartij besloten. Als je uit Somalië komt, dan is de kans op een verblijfsvergunning reëel. Dat geldt niet voor Kenianen. Aadil is bang dat hij zal worden afgewezen omdat hij er niet uitziet als een Somaliër, terwijl hij dat wel is. De autoriteiten zouden hem op basis van zijn uiterlijk kunnen uitsluiten. Zijn angst, aangewakkerd door Cumar, deden zijn vuisten ballen en de strijd ontbranden.

Bij veel van de leerlingen waaraan Clanchy lesgeeft of les heeft gegeven, speelt angst een rol in hun leven. Leerlingen die blij zijn met het schooluniform, omdat ze niets anders hebben om te dragen. Leerlingen die bang zijn dat anderen ontdekken dat hun ouders niet kunnen lezen en schrijven. Of leerlingen die na een terroristische aanslag bang zijn dat het hen zal worden kwalijk genomen of aangerekend: “Alle moslims zijn terroristen.” Terwijl je leest over leerlingen als Cheyenne, Shakila of Aadil, hoor je op de achtergrond een sobere soundtrack met onder meer Senior Soul, die zingt:

In this world of no pity I was raised in the ghetto of the city
Momma she worked so hard to earn every penny. Oh lord

Something is holding me back
Cause. Is it because I’m black

Zeker voor leraren die werken op scholen met leerlingen uit achterstandsgezinnen (lage ses) zullen de verhalen van Clanchy bekend klinken.

Clanchy

Kate Clanchy, geboren in 1965 en geschoold op universiteiten in Edinburgh en Oxford, is leraar, journalist en schrijver. Ze geeft literatuur- en poëzieonderwijs in Oxfordshire. In dit boek beschrijft Clanchy haar carrière in het onderwijs en schrijft ze over de leerlingen die zij in de loop der tijden heeft ontmoet. In vijftien hoofdstukken bespreekt Clanchy een aantal kenmerkende aspecten van het hedendaagse onderwijs. Ze schrijft over leerlingen met een lage ses, over leerlingen die als migrant naar Engeland zijn gekomen, het verschil tussen scholen in dezelfde buurt (segregatie) en over seksuele ontwikkeling en – voorlichting. Het is een veelzijdig boek over diverse facetten van ons vak.

Een les poëzie

Clanchy neemt ons in het hoofdstuk  “About Teaching English” mee in haar aanpak bij poëzieonderwijs. En die aanpak is eenvoudig. Ze zoekt een kwalitatief hoogstaand gedicht uit, leest dit in het geheel voor en gaat dan met de leerlingen in gesprek over wat het gedicht in hen teweegbracht. Ze maakt geen analyse van het gedicht. Hierna leest ze het gedicht nogmaals voor, waarbij de leerlingen hun ogen sluiten. In het vervolg van de les schrijven de leerlingen een eigen gedicht – als reactie op het gelezen gedicht. In haar boek staan enkele van deze gedichten afgedrukt en daar zitten pareltjes tussen. Zoals deze, van Priya, een meisje uit Bangladesh:

My mother country

I don’t remember her

in the summer,

lagoon water sizzling,

the kingfisher leaping,

or even the sweet honey mangoes

they tell me I used to love.

I don’t remember

her comforting garment,

or her saps of date trees,

providing the meagre earnings

for those farmers

out there

in the gulf

under the calidity of the sun,

or the mosquitos

droning in the monsoon,

or the tipa tapa of the rain,

on the tin roofs,

dripping on the window,

I think.

Er zit, zoals ik het lees, een heldere opbouw in haar lessen. Ze reikt hoog met goede poëzie, waarvan sommige leerlingen in haar klas niet alles snappen maar wel het gevoel, het ritme en dergelijke in het gedicht herkennen en daarop kunnen reageren. Ze leert haar leerlingen dicht bij zichzelf te blijven. Ze houdt ze voor dat hun leven, hun ervaring en hun dromen het waard zijn in poëzie te vangen.

Agape

En wat die leerlingen schrijven en vertellen is soms hartverscheurend. Weet je, wij hebben de luxe om ons levensverhaal op veel verschillende manieren te vertellen. We zijn hier geboren en getogen en leven niet met de angst dat iemand ons zal betrappen op een inconsistentie in ons verhaal. Vluchtelingen leven daar wel mee. Ze moeten bij hun verhaal blijven. Dat is ze geleerd. Ze hebben huis en haard verkocht en zijn vertrokken. Ze blijven leven met de angst dat hun verhaal niet meer zal worden geloofd en dat ze het land moeten verlaten. En die angst (opnieuw die angst) vreet aan het geluk en zelfvertrouwen van haar leerlingen.

Maar hoe ga je nu om met leerlingen die getekend zijn door het leven? Leerlingen die familieleden hebben verloren? Die oorlogen hebben meegemaakt? Die dingen hebben gezien die wij niet eens kunnen bedenken? Welnu, met iets wat Chanchy agape noemt.

Die agape, die je zou kunnen omschrijven als altijd bereid het beste van de ander te denken, klaar om te vergeven, bereid het beste voor de ander te zoeken, is de grondhouding die Clanchy drijft in haar onderwijs. Een houding overigens die ze universeel acht en die iedere leraar zou moeten bezitten.

Verdwalen

Clanchy is een ervaren schrijver en dat merk je in dit boek. De langere hoofdstukken zijn zorgvuldig opgebouwd en met name haar opmerkzaamheid, observatievermogen en inzicht in het leven van de leerlingen valt op. Ook al heb je weinig kennis over de onderwijssystemen in Engeland en Schotland, toch kun je gemakkelijk verdwalen in dit mooie boek over onderwijs en lesgeven. Als lezer zit je tijdens bepaalde passages in de tekst bij Clanchy en haar leerlingen in de klas en denk je mee over de opbouw van de les of bij het aanpakken van een probleem.

En, zoals gezegd, je herkent de ernstige gevolgen van armoede die bepaalde gezinnen al generaties lang treft. Moeders die maar vijftien jaar ouder zijn dan hun kinderen; vaders die ontbreken en gezinnen die door oorlog en vlucht uiteen zijn geslagen. Clanchy schrijft het met compassie op en kiest telkens voor een menselijke benadering van de situatie waar veel leerlingen in terecht zijn gekomen.

En dat is wat je als lezer leert van de leerlingen van Clanchy. Namelijk dat je moet kijken voorbij hun afkomst, hun religie, hun ses, hun uiterlijk, etc. Je moet bij elke leerling op zoek gaan naar het diep menselijke dat iedereen (en dus ook elke leerling) bezit. Dat is je eerste taak als leraar. De rest, zoals prachtige poëzie schrijven, komt daarna.

Some Kids I Taught is een prachtig boek, een aanrader.

 

 

 

 

 

Advertenties

One thought on “Wat leerlingen je kunnen leren”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s