Et in Arcadia Ego, of waarom je Meridiaan van bloed van Cormac McCarthy moet lezen.

Robert Macfarlane houdt ervan om boeken weg te geven. Het liefst geeft hij Blood Meridian van Cormac McCarthy weg. Het boek verscheen in 1985 en is volgens diverse literatuurkenners het beste boek dat in de afgelopen halve eeuw is verschenen. Volgens Harold Bloom, auteur van onder meer De kunst van het lezen, is het boek in z’n genre niet te overtreffen. Bloom vindt voorts dat McCarthy voor dit boek de Nobelprijs voor de Literatuur zou mogen ontvangen.

Het lukte Bloom niet om het boek in één keer te lezen. Hij had er drie pogingen voor nodig. Het boek komt nogal aan, zo moest hij toegeven. Het is het meest apocalyptische verhaal dat ik heb gelezen. Openbaringen verbleekt bij deze tocht vol bloed en waanzin. Dat was ook de reden dat Bloom het tweemaal terzijde legde, je moet al het bloedvergieten als lezer verwerken.

Want McCarthy laat niets aan de verbeelding over in deze roman, waarin een enigszins naïeve jongen in een wereld vol geweld terechtkomt. We trekken met de jongeman mee door een desolaat landschap, waarin het leven van mens of dier niet telt. Hij jaagt met een groep mannen op Apachen. Een scalp levert geld op. Maar het jagen op de Apachen ontaardt in moordpartijen zonder weerga. Kwade genius in dit alles is Judge Holden, een duivelachtig personage. Waar hij komt vloeit bloed en regeert de waanzin. Holden overleeft alles; de hoofdpersoon gaat aan het aan het eind van het verhaal ten onder.

Meridiaan van bloed is een universeel verhaal, waarbij – aldus Bloom – Judge Holden het kwaad is. En dat kwaad is alomtegenwoordig. Met dit boek beschreef McCarthy verhalen en situaties die we allemaal kennen. Zo ligt My Lai op deze meridiaan van bloed. De aanval op het Soedanese dorp in Wat is de wat? van Dave Eggers zou een passage uit het boek van McCarthy kunnen zijn (ik kan me niet voorstellen dat Eggers Meridiaan van bloed niet heeft gelezen), evenals de brandende kampongs van generaal Spoor tijdens de ‘politionele acties.’

Rechter Holden legt de soldaten in het legertje uit dat oorlog al bestond voordat de mens er was en louter wachtte op jongeren die de wapens zou opnemen. Dit lijkt verdraaid veel op wat Paul Morland beschrijft in Het menselijk getij. Jongeren trekken ten strijde, ouderen zitten hun tijd uit. Morland hierover: “Er bestaat een duidelijk verband tussen de vreedzaamheid van Zwitserland en het feit dat de gemiddelde Zwitserse burger ruim boven de veertig is.” Voor uw beeld: De gemiddelde Nederlander is ongeveer 41 jaar oud. Als de filosoof Emil Cioran nu geleefd zou hebben, dan zou hij landen als de onze ongetwijfeld uitgeblust noemen.

Maar in de wereld van het ruige westen van Amerika spugen jonge mannen op de grond waarna ze elkaar in stukken hakken, van dichtbij door het hoofd schieten, elkanders hersenpan kloven met een bijl, een ander de voetzolen afsnijden zodat deze op handen en voeten door het leven moet, of iemand op z’n kop boven een vuur hangen, zodat de hersenen beginnen te koken en de stoom uit de neusgaten spuit.

Waar het ongeregelde zootje soldaten in Meridiaan van bloed Mexicanen neermaait alsof het niets is – ze zijn net zo mensonwaardig als Apachen – daar richtte Patrick Crusius in El Paso zich ook op ‘de ander.’ Op het geweer van rechter Holden staat de Latijnse spreuk Et in Arcadia Ego, wat zo ongeveer betekent dat men de dood ook in het land van geluk vindt. En wat zijn die vijftig staten van Amerika anders dan het beloofde land? Het land waar men naartoe trekt om het geluk te beproeven?

 Brenton Tarrant, de massamoordenaar van Christchurch, had zijn wapen volgekrast met woorden als “Refugees. Welcome to Hell.” Tarrant, Adam Lanza, Patrick Crusius, Eric Harris en Dylan Klebold, om maar enkele massamoordenaars te noemen, waren jonge mannen. Zij hadden in het legertje van Holden vast hun plek gevonden en hebben genoten van het leed dat ze anderen aandeden. McCarthy heeft hen, zonder ze te kennen, in de literatuur vastgelegd. Een aangrijpend boek als dat van David Vann over schoolschutter Steve Kazmierczak, verbleekt bij het boek van McCarthy. Niemand beschrijft het kwaad zo scherp als hij.

Guercino, Et in arcadia ego (1623)arcadia-guercino

(bron)

Laten we nog even terug gaan naar het Soedanese dorpje waar Valentino Achak Deng opgroeide. Dave Eggers begreep dat hij diens verhaal het best in romanvorm kon vertellen. Voor hem waren boeken als Catch 22 van Joseph Heller hierbij een inspiratie. Ik ken maar weinig lezers die niet onder de indruk zijn van Eggers prestatie. Eggers raakt in zijn boek in wezen de kern van een conflict dat de komende jaren nog veel het nieuws uit die regio zal beheersen. Voor wie dieper wil graven in het conflict dat zich in Soedan afspeelt, is het boek van Eliza Griswold een aanrader. Zij laat zien hoe op en rond de tiende noorderbreedtegraad het christendom en de islam op elkaar botsen en elkaar bestrijden. Boko Haram in Nigeria (lees ook het boek van Andrea C. Hoffmann: Ontvoerd door Boko Haram) is hiervan een voorbeeld. Maar ook de strijd in de Filipijnen is illustratief. Even ter aanvulling. In de Filipijnen is 52% van de bevolking jonger dan 25 jaar. In Soedan is 63% van de bevolking jonger dan 25 jaar en in Nigeria is dit ongeveer 62%. Ter vergelijking: In Nederland ligt dit percentage rond de 28%.

Waarmee maar gezegd is dat rechter Holden overal is én nergens. Holden duikt op en verdwijnt weer. En waar jongeren zijn, denk aan het Midden-Oosten, daar is Holden. Hij voedt de machine die oorlog heet en laat staten, regeringen en geloven hun jongeren offeren aan een hoger doel. Dat hoger doel ontbreekt wellicht in de scalptocht in Texas, Mexico en Californië, maar de boodschap is duidelijk: Het kwaad stuurt en overleeft. Altijd. En overal ter wereld zijn jongemannen bereid te doen wat een beschaving als de onze veracht, namelijk gruwelijk tekeer te gaan.

En verdorie, McCarthy heeft dit boek geschreven alsof hij een oudtestamenticus is. De religiositeit, het conflict tussen goed en kwaad en de verleiding van de waanzin zijn zo scherp beschreven dat het angstaanjagend is. Bloom moest het boek terzijde leggen en er tweemaal opnieuw in beginnen. Ik las het boek in fasen. Waar ik bij andere schrijvers kan doorlezen, daar is de stijl van McCarthy in Meridiaan van Bloed zo intens dat je met enige regelmaat op adem moet komen. Dit niveau bereikt hij in zijn andere boeken niet. Loop maar eens een tijdje op met vader en zoon in The Road. Het landschap is apocalyptisch, het verhaal evenwel niet. Meridiaan van Bloed is een meesterwerk.

Ik mag graag boeken weggeven. Zoals die van Robert Macfarlane. Meridiaan van bloed moet je zelf maar kopen. Dat boek durf ik niet weg te geven.

 

 

 

 

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s