MSH 2018

Een kort verslag van het congres Making Shift Happen 2018 – The Building Blocks, dat woensdag 28 november plaats had in de Beurs van Berlage te Amsterdam. Er waren vijf sprekers: E. D. Hirsch, D. Christodoulou, G. Ashman, B. Laker en K. Birbalsingh. De presentaties waren in het Engels, de conversaties aan tafel en in de wandelgangen in het Nederlands.

De schoolleider – de kern

’s Morgens vertelden E.D. Hirsch, D. Christodoulou en G. Ashman over onderwijs en het verbeteren ervan vanuit het perspectief van het curriculum, toetsing en de leraar. Je kunt over deze drie aspecten weloverwogen ideeën en gedachten hebben, en die werden daar ook gepresenteerd door de drie sprekers, maar het staat of valt met de kwaliteit van de schoolleider. Deze moet het geheel van ambities en ontwikkelingen van de school aansturen. En dat werd in de middagsessie klip en klaar.

B. Laker liet dit vanuit wetenschappelijke hoek zien. Er is slechts één type schoolleider dat op lange termijn het verschil maakt, en dat type noemt hij de architect. Zo’n schoolleider hanteert minimaal zes van negen bouwstenen om een goede school te bouwen. In het boek dat ik met Eva Naaijkens schreef, gaan we uitgebreid in op de aanpak van zo’n schoolleider en merken we op – hierbij Laker en zijn collega’s volgend -dat zo’n schoolleider nogal zeldzaam is. Andere types, zoals de filosoof of de chirurg zijn eerder te herkennen in het Nederlandse basisonderwijs. En daar hebben leraren en leerlingen maar weinig aan.

K. Birbalsingh sloot het congres af. Zij is schoolleider van Michaela Community School in Londen, een vo-school die pas een aantal jaren bestaat. De school is strikt, heeft hoge verwachtingen en Birbalsingh gaat door roeien en ruiten voor haar leraren en leerlingen. Zij was de spreekwoordelijke spiegel die de congresganger werd voorgehouden als het gaat hoe een goede architect-schoolleider denkt en handelt.

Gechargeerd zou je kunnen zeggen dat ‘wat je meeneemt’ van MSH 2018 het indringende besef zou moeten zijn dat Nederland naast een lerarentekort ook een groot tekort heeft aan goede schoolleiders. Zo liet Laker zien wat de toegevoegde waarde is van een architect-schoolleider op economisch gebied en welk verschil het voor een land uitmaakt als er in plaats van 15%, 50% van de schoolleiders een architect-schoolleider is.

OCW

Het idee van een gebrek aan goede schoolleiders in het Nederlandse onderwijs gaat niet voorbij aan de Hoftoren. Het lerarentekort is alom en bepaalde wijken en regio’s worden harder getroffen dan andere. Dat weten we. Maar de ambtenaren van OCW weten ook dat scholen die een matige schoolleider hebben een groter probleem met het lerarentekort ervaren dan scholen die een goede leiding hebben.

Terug naar de zaal

De zaal in de Beurs van Berlage zat vol met schoolleiders en bestuurders. Toen Laker het podium betrad tweette ik dat bestuurders denken dat al hun schoolleiders architecten zijn. Denk aan het oude spreekwoord: Elkeen meent zijn uil een valk te zijn. Dat is natuurlijk niet zo. En wat het complexer maakt is de vraag of die bestuurders wel weten hoe ze van bijvoorbeeld een militair-schoolleider een architect kunnen maken, of hoe ze in de berg van sollicitanten de architect weten te herkennen.

Christodoulou zette zeer interessante vraagtekens bij de wijze waarop we in het onderwijs toetsen en data verzamelen. Zijn summatieve toetsen wel het summum? En terwijl je in de zaal veel mensen instemmend zag knikken toen de spreekster een aantal ideeën deelde over hoe je als leraar de ontwikkeling van je leerlingen kunt volgen en waar nodig kunt bijsturen, daar verwachten die zelfde ‘knikkers’ van de scholen weer een enorme hoeveelheid summatieve data om het onderwijsproces van die scholen te monitoren.

Hirsch

De meeste ophef rond het congres werd evenwel veroorzaakt door enkele foto’s uit de presentatie van E.D. Hirsch jr. die rondgingen op Twitter. Wie zijn boeken heeft gelezen weet dat Hirsch als speerpunt eerlijke kansen heeft en dat hij een kennisrijk en goed doordacht curriculum voorwaardelijk vindt om ervoor te zorgen dat leerlingen die eerlijke kansen krijgen. Hij vindt het hierbij wezenlijk dat leerlingen al vanaf jonge leeftijd worden meegenomen in een cultureel en intellectueel inbeddingsproces, zodat ze gedeelde kennis hebben en beter met en van elkaar kunnen leren. Hij noemt dit cultural literacy. Dat de voorschool en de eerste jaren van de basisschool hierbij cruciaal zijn, veroorzaakte ophef en rumoer. Nergens sprak Hirsch over de didactiek, of dat jonge leerlingen in bankjes moeten zitten en niet meer mogen spelen. Maar dat frame, onder meer neergezet door Peter te Riele, Luc Koning en Alex Otten (alledrie niet aanwezig, maar dit terzijde) werkte voor veel criticasters van een kennisrijk curriculum aanstekelijk.

Dat te veel onderwijsmensen het curriculum niet serieus nemen kun je in het Nederlandse onderwijs op twee plekken scherp zien. Je hebt het onderwijs aan meer- en hoogbegaafden in Amsterdam. De leerlingen die voor de klassen van de Day A Week School in aanmerking komen, mogen een dag per week aanschuiven om van alles en nog wat te doen en te leren. Leuke uitjes zijn onderdeel van het programma. Een doordacht idee, een helder curriculum, heb ik nooit kunnen ontdekken, waardoor je je in alle ernst kunt afvragen wat de toegevoegde waarde is van zo’n programma.

De andere plek is de onderbouw van de basisschool. Om het scherp neer te zetten: Herfst is geen thema. We onthouden met thema’s die dichtbij de belevingswereld van kinderen liggen leerlingen juist die kennis en kunde die cruciaal is om succesvol te zijn op school en later in de samenleving, de cultural literacy dus. Birbalsingh gaf daarvan een mooi voorbeeld. Stel je voor dat een leraar vraagt welke planeet het dichtst bij de zon staat en in de klas zit Frank die het antwoord niet weet. Dan bestaat de kans dat Frank zichzelf als dom beschouwt. Voorin de klas zit Jacqueline en zij weet het wel. Zij heeft het thuis gehoord of is met haar ouders naar het planetarium in Artis geweest. De leraar prijst haar. Als er op school niets wordt geleerd over het zonnestelsel blijft een grote groep leerlingen uitgesloten van kennis over dit onderwerp.

Hirsch liet nogmaals zien hoe funest een op vaardigheden gericht curriculum voor leerlingen is. Ze presteren in de breedte minder dan leerlingen die les krijgen waarin kennis centraal staat. Voor kinderen uit zwakkere milieus is zo’n aanpak zelfs desastreus. Birbalsingh vatte dat knap samen door een aantal paradoxen te schetsen: geen creativiteit zonder nabootsing, geen samenwerking zonder kennis en geen vrijheid zonder heldere kaders.

Daarom vind ik het zo belangrijk dat mijn collega’s in de onderbouw fantastische, kennisrijke thema’s aanbieden op school. Ik heb het al eerder geschreven: daarbij spelen en bewegen die leerlingen dat het een lieve lust is. Zowel de leerlingen in onze voorschool als in de groepen 1/2 draaien mee in onze driejarige themacyclus. Leerlingen in groep 1/2 weten dat een landkaart een legenda heeft en dat er symbolen (schooltaal, besteed aandacht aan schooltaal!) op staan. Ze genieten als ze hierover leren, zoals ze ook genieten als ze die diezelfde dag sinterklaasliedjes zingen. Mijn collega’s laten in de praktijk zien wat de twitteraars zo verfoeien en voor onmogelijk achten, namelijk dat je een piekfijn pedagogisch klimaat kunt creëren waar én het ‘hele kind’ wordt gezien én waar dit kind ook nog eens verdraaid veel leert.

Tot slot

Ik vond het fijn om Hirsch eens te horen spreken. Ik heb vrij veel van zijn boeken gelezen. Hirsch is oud, stokoud. Maar zo 92 jaar worden lijkt me geweldig. Op die leeftijd mensen de bomen in jagen, zonder dat ze werkelijk goede klimmers zijn is een kunst. Een kunst gebaseerd op erg veel kunde. Dat dan weer wel.

 

Advertenties

One thought on “MSH 2018”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s