Tradities

Als iemand spreekt over tradities en het belang van het in ere houden van tradities, moet ik onwillekeurig denken aan een boek van de Britse historicus Eric Hobsbawm, The invention of tradition. Er wordt vaak gezegd, onder meer door autoriteiten, dat tradities al eeuwenoud zijn en een onderdeel van de cultuur vormen. Hobsbawm laat in dat boek zien dat dit nogal meevalt.

Voor uw beeld: Het Wilhelmus is vanaf 1932 ons volkslied.

Vandaag lazen mijn leerlingen in groep 6-8 een Engelse tekst over ‘human zoos’. Tijdens de wereldtentoonstelling van Parijs, waar de stad die iconische hoop metaal van meneer Eiffel aan heeft overgehouden, werden er Afrikaanse mensen tentoongesteld. In een half jaar kwamen er 34 miljoen bezoekers naar hen kijken.

Uit het boek van Arend van Dam over Syntax Bosselmans weten we dat tijdens de Amsterdamse wereldtentoonstelling van 1883 mensen uit Suriname als vee werden behandeld en te kijk werden gezet voor nieuwsgierige bezoekers.

Mijn leerlingen weten dat wij als laatste land in West-Europa de slavernij afschaften. En ze weten ook dat er geld werd uitgekeerd aan de slavenhouders om hun verlies te compenseren; de ex-slaven kregen niets.

Ik heb een klas vol leerlingen met zeer uiteenlopende culturele achtergronden. Dat gaat van Afrika via Oost-Europa naar Zuid-Amerika. Hun familieverhalen, hun tradities en gewoontes zijn anders dan die van mij. We vinden elkaar in het besef dat de stad een superdivers huis is waar we ons allemaal thuis moeten kunnen voelen. Er is aandacht voor elkaars verleden en elkaars tradities. Sommige daarvan zijn eeuwenoud, zoals vasten of communie doen.

3E5C199800000578-0-image-a-29_1489742774322

Naast het lezen van de tekst bekeken we een korte documentaire over dit onderwerp. Ook in het Engels en zonder ondertitels. Ze zagen nogmaals de foto’s van zwarte kinderen achter een hek die iets kregen toegestopt door witte mensen. Naast in Parijs en Amsterdam, kwam je zulke tentoonstellingen ook tegen in Milaan, Warschau, Londen, Brussel en St. Louis. Je zou haast zeggen dat het traditie was geworden om mensen die eerst als slaven over de wereldzeeën waren verplaatst nu als exhibitiemateriaal te zien.

3E5C1AE200000578-0-image-a-31_1489742791493

Voor mijn leerlingen was het, zo bleek uit het gesprek, duidelijk. Je kunt een wet veranderen, maar daarmee verander je de kijk van de mens niet. De meeste leerlingen kennen de passage uit IJsbarbaar van Rob Ruggenberg waarin een Nederlandse geleerde voornemens is om Nunok, een Groenlandse jongen, te onderwerpen aan medische experimenten. Als zo’n jongen in staat is om te overleven onder extreme omstandigheden, dan zouden de Nederlandse soldaten in opstand tegen de Spanjool in koude Hollandse winters hun slag kunnen slaan.

Tussen het verhaal over Nunok en de ‘human zoos’ zit het tijdvak dat in de onderwijscanon De tijd van pruiken en revoluties wordt genoemd. Wij hebben het thema omgedoopt tot Tijd van Verlichting en Verzet. Verzet verwijst naar de burgers die een rol in het bestuur en een aandeel in de macht verlangden en het verzet tegen de slavernij. We hebben de leerlingen verteld over Huygens, Eisinga en zelfs over Hieronymus van Alphen, die op stichtelijke wijze voor en over kinderen schreef. Van Alphen geloofde in een opvoeding zonder slaan (dat is voor veel van mijn kinderen een wereld die ze niet kennen overigens) en vond dat vaderlandsliefde een belangrijk onderdeel van de opvoeding was. De wereld veranderde, het bestaan van de duivel werd ontkend en Locke werd gelezen. Maar wat gold voor de burgers in steden als Londen, Amsterdam of Utrecht (waar Van Alphen woonde) gold niet voor mensen in andere delen van de wereld. Zelfs een verlichte blik was nog zeer beperkt, zullen we maar zeggen.

Mijn leerlingen verbaasde dit niet. Een week eerder had ik het eerste hoofdstuk uit De dood van Eddy Bellegueule van Edouard Louis met ze gelezen. Louis schetst zijn jeugd met eindeloze vernederingen op school en thuis. L. vroeg zich af waarom aan het begin van de 21e eeuw in Frankrijk zo homofoob was, want dat was wel de kern van het hoofdstuk. Dat had een beschaafd land toch lang achter zich gelaten?

Recensie-Het-Vlindereffect-Cobra.be-Edouard-Louis-236x300

Daarom moet je niet raar opkijken als mijn leerlingen feilloos in de gaten hebben dat de Pieten-discussie niet over tradities gaat, maar over opvattingen over – bijvoorbeeld – huidskleur. Ze zijn niet gek.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s