Ware verhalen – jonge lezers helpen

Hij begint met een grap:  “Atleten en anderen.” Dit zijn de eerste woorden van Lucianus (ca. 125 – ca. 180) in Ware verhalen. In dit boek laat Lucianus de ik-figuur naar het Tegencontinent reizen. Een krankzinnig en humoristisch avontuur volgt. Samen met zijn reisgenoten belandt de ik-figuur op de maan, alwaar men zich klaarmaakt voor een strijd tegen bewoners van de zon. Hij wordt opgeslokt door een walvis, komt oude Troje-veteranen tegen en belandt in Dromenland.

Lucianus legt in het voorwoord uit, dat de verhalen over de man van Ithaka prachtig zijn, maar gelogen. Zijn verhaal is dat ook, maar is iets meer waar dan Homerus’ werk. En omdat atleten en anderen af en toe moeten rusten, nodigt hij de lezer uit zijn verhaal tot zich te nemen.

Lucianus was een literaire ster. Hij schreef meer dan 90 boeken en heeft veel latere auteurs beïnvloed. Erasmus heeft het werk van Lucianus vertaald en zijn invloed is merkbaar in de literatuur die we tegenwoordig nog lezen. Denk aan Swifts Gullivers reizen, Cervantes’ Don Quichote en Raspes Baron van Munchhausen.

Als je leest, begin je aan een reis terug in de tijd. Je zoekt in de boeken die je leest naar echo’s uit het verleden. Een boek is vaak een aanleiding om terug te lezen. Als je weet dat Anna Karenina van Tolstoj een literair antwoord is op Flauberts Madame Bovary, dan kan het niet anders of dat je dat boek wilt  lezen. En als je Bovary hebt ontmoet, wil je ook het levensverhaal van Eline Vere kennen of van Effi Briest. Het loont dan zelfs de moeite om de Turkse romen Verboden Liefde te lezen. Je schiet heen en weer tussen culturen en tijden, tussen strakke schrijfstijlen en losse.

Dat is lezen.

Als je in de boeken van Harm de Jonge duikt, hoor je de echo van Lucianus. Of het nu de prinses van Yucatucan is, de reis van Tjibbe Tjabbes om de wereld of Jonas die een natte wereld bij elkaar bedenkt, je betreedt een wonderlijke wereld van meer schijn dan wezen. En zoals Jonas bedenkt als hij achter het raam naar buiten staart, terwijl zijn vader een boek leest: Die bedachte wereld kan net zo echt zijn als deze.

Ik vind het werk van De Jonge mooi. Hij is een veelzijdig auteur die magische werelden weet af te wisselen met een historische (waarin het magische, onwaarschijnlijke overigens niet ver weg is).

Op mijn school staat Tjibbe Tjabbes’ Wereldreis in de bibliotheek. Het boek wordt nooit geleend. Ik houd dat in de gaten. Ik zie Leven van Losers stukgelezen in de terugbrengbak liggen; om Geronimo Stilton wordt gevochten. Over dit grote verschil in belangstelling voor boeken sprak ik vandaag met de aardige boekverkoopster van Casperle in de Amsterdamse Pijp. Dat kinderen Tom Groot verslinden vind ik mooi, maar ik zie mezelf als leerkracht, conform de opvatting van Aidan Chambers, als de helpende volwassene. Er is meer te ontdekken in de kinderliteratuur dan veel lezers denken. Zij was het met mee eens. Er ligt hier een mooie taak voor ouders, maar zeker ook voor leerkrachten.

Boeken zoals die van De Jonge kunnen lezers namelijk afschrikken. Je moet meer moeite doen om de structuur en de strekking van het verhaal te begrijpen. Je moet je in gedachten verplaatsen naar een wereld die raar en ondenkbaar lijkt. Maar goed, de Rolling Stones zongen al in Too Much Blood: “Thruth is stranger than fiction”, dus ik zou het niet te snel opgeven.

Je kunt als leerkracht een mooi spel spelen. Zoals dat je een kind een boek geeft en zegt: ‘Ik zag dat je laatst De kleine kapitein van Paul Biegel las. Een machtig verhaal vind ik dat. Toen ik het las moest ik denken aan de reis van de Argonauten. Dat is een bekende Griekse mythe. Els Pelgrom heeft het verhaal opgeschreven in dit boek. Let maar eens op als Jason zijn schip tussen de rotsen door manoeuvreert.’

En waarom zou de stuntelige Bram Botermans niet op een gegeven moment subtiel worden vervangen door Iwan Olsen?

Dat kinderen steeds minder lezen is wellicht een feit, maar dit betekent niet dat we dit moeten accepteren. Ik blijf herhalen dat leerkrachten veel moeten lezen om leerlingen vooruit te helpen. Wie leest leeft dubbel, dichtte Jan Eijkelboom. En wie leest kan andere lezers dubbel helpen. Of het nu op weg is naar Ithaka of het tegencontinent maakt niet zoveel uit. Als de reis maar wordt ondernomen.

 

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s