Verhalen voor grote mensen…

Deze week las ik een aantal verhalen uit de bundel Onverzameld Werk van B.J. Novak. Ik vind die verhalen even absurd als vermakelijk. Dit zegt de Nederlandse uitgever erover:

“Komiek en schrijver van de Amerikaanse editie van The Office B.J. Novak heeft een onnavolgbaar verteltalent. Subtiel en met een feilloos gevoel voor timing fileert hij de absurditeiten van het moderne leven in deze razendsnelle afwisseling van korte verhalen en komische sketches.”

Een van Novaks verhalen heet “Rekenen”. Het gaat over een directeur van een Amerikaanse basisschool die alle leerlingen en leerkrachten bij elkaar roept in de aula en aankondigt dat er vanaf dat moment geen rekenen meer zal worden gegeven op school. De directeur legt dit als volgt uit:

‘Wat is het verschil tussen deze school en een gezellig seniorenoord?’

De zaal werd stil.

‘Het verschil is rekenen! Na je pensioen aan zee wonen, de dagen die je nog resten alleen maar een beetje lezen en schrijven – daar dromen we toch van? “Wat doe je zoal de hele dag?” “O, een beetje lezen, beetje schrijven.” Klinkt idyllisch, hè? En toch is naar school gaan klóte. Iedereen heeft er een rothekel aan. Wat is het verschil? Rekenen! Het wordt goddomme eens tijd dat iemand dat hardop uitspreekt. En ik ben hier de directeur, dus is het mijn verantwoordelijkheid, en ik ga het afschaffen.’

Ik las dit verhaal hardopdenkend voor aan mijn leerlingen in groep 5. Ik geloof niet zo in de scheidslijn tussen boeken voor kinderen en volwassenen. De meeste lezers niet. Laat staan boekhandelaren. Kijk maar naar de Potter-manie of het feit dat een prachtig geschiedenisboek dat E.H. Gombrich voor kinderen schreef steevast op de geschiedenisafdeling te vinden is.

Bij dat hardopdenkend lezen laat ik me inspireren door twee bronnen. Er is een fijn boek van J. D. Wilhelm over dit onderwerp en er is een prachtig gefilmd voorbeeld dat ik tijdens presentaties over mooi onderwijs weleens laat zien. In dat filmpje laat leerkracht Rick op een zeer inspirerende manier zien hoe het in zijn werk gaat.

Ik vroeg mijn leerlingen eens na te denken over de vraag welk schoolvak ze zouden willen wegdoen en waarom. Ik liet ze de beargumenteerde keuze met elkaar delen, terwijl ik bij enkele groepjes meeluisterde.

Hierna introduceerde ik het verhaal en vertelde dat dit verhaal bijzonder is om een aantal redenen. Ten eerste is het verhaal mooi rond. Het citaat hierboven komt aan het eind terug. Verder is het een verhaal waarbij je constant je theorie over het verloop moet aanpassen. Met name aan dat laatste aspect besteedde ik veel aandacht en ik liet mijn leerlingen nadenken over de motieven van de directeur om het vak rekenen eruit te gooien. Het zou, aldus enkele leerlingen, weleens te maken kunnen hebben met het feit dat de directeur zelf slecht is in rekenen. Dit wordt in het verhaal bevestigd. Maar het is niet het motief van de directeur om rekenen eruit te gooien. De reden waarom de directeur zijn beslissing neemt wordt helemaal aan het einde uit de doeken gedaan.

Juist een verhaal met veel (plot)wendingen geeft leerlingen mogelijkheden om mee te denken met de auteur en hun eigen theorieën over het verhaal te toetsen en aan te passen. Bij zo’n verhaal ben je als lezer uitermate actief bezig. Verder is het fijn dat leerlingen in een setting die bij hardopdenkend lezen hoort voortdurend hun ideeën en gedachten uitwisselen. Je luistert als leerkracht gefascineerd naar die gesprekken en koppelt enkele mooie observaties terug aan de groep.

In de setting van hardopdenkend lezen kies ik, als het even kan, een verhaal voor grote mensen. Ik wil leerlingen laten zien dat je als volwassene prachtige boeken en verhalen kunt vinden. Verder houd ik ervan om leerlingen in contact te brengen met het taalgebruik dat in zulke verhalen wordt gebruikt. De zinnen zijn wat formeler, de woorden interessanter en soms staan er ook woorden in die je in kinderboeken niet of nauwelijks tegenkomt. Lees maar:

‘Jullie komen straks op de middelbare school, en dan lopen jullie achter met rekenen, dat is zo. Al valt het vast wel mee met die achterstand, want laten we eerlijk zijn: al die andere scholen hier zijn kut.’

Het gejoel in mijn klas was niet van de lucht toen ik dat voorlas. Een leerling vroeg: “Staat dat er echt, meester?’

Hardopdenkend lezen moet je gewoon doen. Rick helpt je op weg. Je boekenkast wijst je de weg.

Bovendien leiden prachtige verhalen af. Zo hebben de leerlingen in mijn klas niet in de gaten dat mijn collega Martine en ik er een vak uit gesodemieterd hebben…

Advertenties

One thought on “Verhalen voor grote mensen…”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s