In de beperking toont zich de meester

“Het didactische werkvormenboek biedt een schat aan mogelijkheden om goed en afwisselend les te geven.”

Dit is een citaat dat opdook op mijn beeldscherm toen ik zocht naar het aantal elementen dat Marzano heeft onderscheiden voor een goede les. Ik hoorde eens dat het er 44 zijn. Ik kan het niet zo snel vinden, maar al waren het er 20: het is een hoog aantal. Ik zocht er naar, omdat ik een school ken in West-Friesland die strikt evidence based werkt. Van alle docenten wordt verwacht dat ze volgens de principes van Marzano lesgeven. Hun lessen worden gefilmd en de docenten krijgen feedback op basis van de kenmerken die Marzano onderscheidde. Die feedback begint met een simpele ja of nee. Het element waarop wordt gelet is zichtbaar of niet.

Naast de lijst van Marzano zijn er ook de effectieve interventies die John Hattie heeft genoemd in zijn boeken. Alles wat boven de 0.4 scoort is interessant en ik ken scholen die van hun leerkrachten verwachten dat ze er zoveel mogelijk van toepassen in hun lessen en lesvoorbereidingen. Wie de lijst kent, weet dat het er flink wat zijn.

Overal bestaat de kans dat middelen doelen op zich worden. Het onderwijs is hierop geen uitzondering. Ik kan me herinneren hoe zo’n 15 jaar geleden de coöperatieve leerstrategieën van Kagan populair werden. Op veel scholen staat dat rode, vuistdikke boek in de kast. Het bevat een eindeloze hoeveelheid strategieën, die worden voorafgegaan door – volgens de auteur – een wetenschappelijke onderbouwing. Leerlingen zaten in die periode in groepjes van 4 bij elkaar en kregen bij diverse lessen opdrachten waarbij coöperatief moest worden samengewerkt. Het werd als doel op zich in de les gefietst. Als je de klas rondkeek dan leek het alsof de leerlingen hard aan het werk waren. Leek, zeg ik met opzet, want wie enigszins bekend is met het werk van Nuthall weet dat de kans reëel is dat de leerlingen het over andere zaken hadden dan de inhoud van je les.

Wat ik persoonlijk bij deze werkvormen lastig vind, is dat je niet alleen bezig moet zijn met de inhoud van de les (behaal ik het lesdoel?), maar dat je ook nog eens wordt gevraagd om binnen een groepje een rol op je te nemen. De werkvorm vormt zo een belasting voor de leerling. Als ik op cursus ga, dan hoop ik altijd dat ik niet aan zulke werkvormen hoef mee te doen. Ik vind het volgen van een lezing of cursus al inspannend genoeg. Bovendien: thuis liggen placemats op tafel, in mijn klas werkbladen.

Lesgeven is een complexe vaardigheid. Het is iets dat je stap voor stap leert. Je kunt en mag van leerkrachten niet verwachten dat ze alle facetten van Marzano beheersen, of dat ze de toplijst van Hattie in hun lessen invoegen. Als je van de PABO komt en je bent startbekwaam, dan is dat een mooi beginpunt, van waaruit je langzaam jezelf ontwikkelt tot een ervaren leerkracht. Voor zulke leerkrachten zijn niet de punten van Marzano of Hattie belangrijk, maar de inzichten die Ericsson biedt in Piek. Hij geeft aan dat doelbewuste oefening van een klein facet, waarbij je begeleid wordt door een expert of trainer, je stapsgewijs vooruit helpt. Waar de leerlingen in de onderbouw ‘met sprongen vooruit gaan’, daar gaat de juf of meester stapje voor stapje op weg naar meesterschap.

Het mooie van die kleine stappen is dat er onderweg veel valt te vieren en te genieten. Als je helder weet wat je wilt inslijpen en je hebt zicht op de vraag of dit lukt, dan zal je zelfvertrouwen als leerkracht allengs groeien en heb je zicht op de ontwikkeling van je vakmanschap.

En juist omdat lesgeven een complexe vaardigheid is, mogen we niet verwachten dat elke les die wordt gegeven vlekkeloos verloopt. Wij zeggen op onze school tegen de leerkrachten dat we blij zijn als er elke dag één les goed loopt. En uit die les kan de leerkracht informatie en moed putten voor de volgende lessen.

In de beperking toont zich wat ons betreft de meester. Houd het simpel. Vraag niet teveel van leerkrachten. Ze zijn geen circusartiesten. En collega’s met tassen vol ervaring en kennis van het vak: oordeel mild over hen die net beginnen. Het haalt je de koekoek dat ze nog niet kunnen wat jij denkt te kunnen.

2 gedachten over “In de beperking toont zich de meester”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s